۰

سد کریت

 مقالات دانستنیهای عمومی

سد کریت

سد کریت در 56 کیلومتری جنوب شرقی شهرستان طبس، در نزدیکی روستای کّریت و بر روی رودخانه کریت سد قدیمی به نام کّریت واقع شده است.
از قرون گذشته سد قدیمی کریت با مخزنی با حجم بیش از یک میلیون متر مکعب وظیفه تأمین آب روستاهای پایین دست را بر عهده داشته است.
سد کریت طبس با ارتفاع ۶۰ متر مدت ۵۵۰ سال بلندترین سد جهان محسوب می‌شود و یکی از بزرگترین شاهکارهای صنعت مهندسی ساختمان به شمار می‌رود.
از دو هزار سال پیش تا اول قرن بیستم بلندترین سدهای قوسی جهان ،ایزد خواست فارس، کبار قم و کریت طبسدر ایران احداث شده است.
در کتاب‌های تاریخی روایات مختلفی درخصوص قدمت این سد نقل شده که برخی آن را متعلق به دوره مغول و برخی متعلق به ۷۰۰ سال قبل می‌دانند.
از جمله "هانری گویلو" این بنا را به دوره مغول نسبت داده است و همچنین در کتاب آب و آبیاری در ایران و نگرشی بر سدهای ایران سابقه این سد را ۴۰۰ سال قبل نوشته اند.
سد کریت در اواسط قرن پنجم قمری تعمیر شده و مشخص است که زمان ایجاد این سد بیش از قرن پنجم بوده و عمر سد بیش از ۱۰۰۰ سال است.
قوسی بودن سد از ویژگی‌های منحصر به فرد این بنا است که هنر سازی ایرانیان را آشکار می‌کند، سدهای قوسی مقاومت بیشتری در مقابل فشارهای ناگهانی، زلزله و حوادث طبیعی دارد.
دریچه و مجرایی در بدنه سد بر انتقال آب به پشت سد وجود داشته و سوراخ‌های متعددی در ارتفاع سد وجود دارد که اندازه‌های دقیق و متناسبی دارد و این سوراخ‌ها به نام قفل خوانده می‌شود.
ارتفاع قسمت بیرونی بند از کف رودخانه ۵۲ متر، عمق حوضچه آبگیر ۲۰ متر، طول آن در قسمت تاج ۵۲ متر و ضخامت تاج آن تنها ۱٫۲ متر بوده و در چهار مرحله احداث شده است.
این سد بیش از هزار مرتبه روگذری سیلاب را تجربه کرده است.
حدود ۱۵۰ سال قبل چهار متر به ارتفاع بند افزوده شده که این افزایش سبب جلوگیری از متروکه شدن این بند شده است.
سد یا بند قدیمی کریت طبس در گذشته وظیفه مهارسیلاب‌ها را داشته است به نحوی که از وسایل دستی و وسایل ابتدایی اهالی بومی کمک گرفته‌اند و اقدام به ساخت آن کرده اند.
این سد در چهار مرحله ساخته شده به نوعی که بتواند در هر مرحله هم نیاز آب زراعت روستاییان را تامین کند و هم بتواند سیلابی را که روگذری از روی سد داشته است کنترل کند.
مصالح به کار رفته در ساخت این سد عمدتا از سنگ آهک و ساروج بوده و در بازسازی‌های بعدی از خشت‌های کوچکتر هم استفاده شده است.
کشاورزان برای تنظیم آب به سبب خطراتی که در موقع آبگیری سد داشته و برای تنظیم آب در بدنه آبگیر سد تنوره ای احداث کردند که با استفاده از این تنوره فرد متصدی داخل مخزن رفته و در ارتفاعات مختلف به وسیله الوارهایی که داشته‌اند خروجی‌های مختلف را باز کرده که بتوانند در حد نیاز و به صورت بازه زمانی مطمئن از آب سد استفاده کنند.
سد قدیمی طبس بر روی بدنه سنگی و روی دره بسیار تنگ کوهستانی ساخته شده است و قبل از احداث سد هیچ راه دسترسی به منطقه وجود نداشته است.
سد جدید به عرض هفت متر و طول تاج ۳۲۱ متر در سال ۱۳۸۴ عملیات ساخت آن به پایان رسیده است.
تا قبل از زلزله سال ۵۷ شهرستان طبس، سد قدیمی به کمک اهالی روستای کریت هم بهره‌برداری و هم رسوب زدایی انجام می‌گرفته، اما بعد از زلزله این رسوب زدایی انجام نشده بوده که در زمان ساخت سد جدید ارتفاع پشت سد حدود دو متر بوده است .
سد جدید به عنوان تامین‌کننده آب کشاورزی منطقه و صنعت و شرب بر روی سد قدیمی ساخته شده به نحوی که بتواند هم سیلاب را مهار کند و هم این اثر مهم و تاریخی را حفظ و نگهداری کند.
ظرفیت کلی سد کریت را ۷.۵ میلیون لیتر مکعب عنوان کرد که ۳.۵ میلیون لیتر مکعب آن حجم مفید سد است
تابلو سد بتونی کریت (کوریت ) در جلو سد ساخته شده که در شکاف صعب العبورآن نقوش کم رنگ بز کوهی قابل مشاهده است.
در عمق دره و حفره سد سه نقش بزکوهی که رنگ آن‌ها بسیار کم رنگ شده در ارتفاع حدود سه متری از سطح گذر آب دره نمایان است.
نقش بزکوهی در ماقبل تاریخ و دوره‌های تاریخی، نمادی از فرشته درخواست آب، زایندگی و فراوانی نعمت بوده است، به همین خاطر آن‌ها را حک کرده اند تا این فرشته‌ها کمک کنند این آب همیشه جاری باشد و هیچ وقت کم نشود، چراکه آب مایه زایش، برکت و فراوانی نعمت است.
همچنین در مجاورت سد قدیمی کریت، سد جدید مخزنی کریت روی رودخانه کریت احداث شده که از نوع بتنی قوسی وزنی بوده و طول تاج آن ۳۲۱ متر و ارتفاع از پی آن ۵۳ متر است.
سد جدید علاوه بر تنظیم 62.7 میلیون مترمکعب آب در سال، آب مورد نیاز ۸۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی منطقه را تأمین می‌کند.
این سد در ۲۰ اسفند سال ۱۳۷۹ به شماره ۳۵۲۳ در لیست آثار باستانی ایران قرار گرفته است.

نظرات (۰)
هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی

نمونه سوالات عمومی آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی با پاسخ تشریحی

بایگانی

پيوندها