۰

چوگان ورزشی که به سرقت رفت!

 مقالات

چوگان از ورزشهای کهن ایرانی است که امروزه به ورزشی جهانی تبدیل شده است. این رشته به دلیل رواج در میان پادشاهان و بزرگان به بازی شاهان معروف است. نام چوگان از نام چوبی که در آن استفاده می‌شود برگرفته شده‌است. این بازی در ابتدا عنوانی نظامی و جنگی داشت و سوارکاران ایرانی در آن استعداد اسب‌های جنگی خود را به نمایش می‌گذاشتند.

امروزه بیش از ۷۷ کشور مسابقات و برنامه‌های ویژهٔ چوگان برگزار می کنند.

چوگان همچنین از جمله ورزش‌هایی است که از سال ۱۹۰۰ (میلادی) تا سال ۱۹۳۹ (میلادی) به عنوان یک ورزش درمسابقات جهانی المپیک بازی شده و هم اکنون نیز از سوی کمیته بین‌المللی المپیک به عنوان یکی از ورزش‌های جهانی شناخته شده است اما این ورزش در زادگاه خود ایران چندان مورد اقبال عمومی نیست .

چوگان

 

تاریخچه چوگان

این بازی از نزدیک ۶۰۰ قبل از میلاد در ایران شکل گرفت و در زمان هخامنشیان بازی می‌شده است. چوگان به هنگام کشور گشایی داریوش اول در هند، در آن سرزمین رواج یافت. همچنین در دوره ساسانیان بخشی از فرهنگ بازی‌های این دوره بوده است. رودکی نخستین شاعری است که پس از اسلام از چوگان گفتگو می‌کند و فردوسی نیز فراوان از آن نام می‌برد.

فردوسی قصهٔ چوگان بازی سیاوش و افراسیاب را به نظم درمی‌آورد و در جای دیگری می‌گوید:
همه کودکان را به میدان فرست برای دیدن گوی و چوگان فرست
سعدی، حافظ، ناصرخسرو و مولانا هم به چوگان اشاره کرده‌اند.

مغولان پس از حمله به ایران و در زمانی که با فرهنگ و هنر ایران آشنا می‌شوند چوگان بازی را نیز یاد گرفته و در سراسر امپراطوری وسیع خود رواج می‌دهند. می‌توان گفت که گرایش کشورهای شرق آسیا به چوگان به همین دلیل است. از این دوره به‌عنوان جدّی‌ترین برهه خروج چوگان از ایران یاد می‌شود.

 

چوگان در دوره صفویه به شکوفایی رسید.

اسناد تاریخی نشان داده اند که شاه عباس چوگان باز بوده است و حتی پیش از اینکه به اصفهان بیاید در قزوین که پایتخت ایران بوده چوگان بازی می‌کرده است. همچنین میدان نقش جهان اصفهان برای چوگان بازی بنا نهاده شده بود. اروپاییان در زمان صفویان و در زمان استعمار خود در هند، با این بازی آشنا شدند و افسران انگلیسی نیز به طور حرفه‌ای چوگان را در باشگاه کلکته آموخته و با خود با انگلیس بردند.

بعدها نیز ورزش‌هایی از قبیل گلف و هاکی پدید آوردند که دسته‌های استفاده شده در این بازی‌ها به همان چوب چوگان برمی‌گردد. در سال ۱۸۶۰ (میلادی) چوگان در انگلیس متداول می‌شود. سپس از این کشور بازی به آمریکای جنوبی می‌رود و به شدت رواج می‌یابد چنانکه اکنون چوگان در آمریکای جنوبی از همه جای دنیا بیشتر بازی می‌شود و طرفداران بسیاری نیز دارد.

این ورزش در ایران پس از صفویان کم کم رو به فراموشی رفت. البته در زمان پهلوی، در ارتباط با اروپاییان، چوگان دوباره مورد توجه قرار گرفت، ولی مانند گذشته رواج نیافت. امروزه سعی می‌شود توجه بیشتری به این ورزش نشان داده شود. همچنین اقداماتی برای تاُسیس زمین‌هایی سرپوشیده برای زنان انجام شده‌است.

چوگان بازی بی‌انگیزه‌ای نبوده است و کاملا یک بازی استراتژیک است که آمادگی سوار و اسب را با هم نیاز داشته است. سوار و اسب در بازی چوگان مشق رزم میکرده اند. اسب وقتی مقابل مانعی قرار می‌گیرد، فرار می‌کند اما اسب چوگان به سمت مانع رفته و خود را در شرایطی قرار می‌دهد که سوار، چوگان بزند. اسبی که خود با شرایط چوگان باز در میدان تطبیق می‌دهد براحتی در میدان جنگ نیز حضور می‌یابد.

تلاش جمهوری آذربایجان در به ثبت درآوردن چوگان در یونسکو به نام خود

چوگان یکی از کهن ترین بازی های ورزشی جهان شناخته شده است که مال ماست و ما رهایش کردیم و دیگران گرفتند. نزدیک به ۶۰۰ سال پیش از زمان مسیح، چوگان نزد ایرانیان و توران گزارش شده است و در نبشته های ایرانی از جمله ” کارنامگ ارتخشیرپاپکان “( کارنامه اردشیربابکان) به زبان پهلوی به این بازی که نیمی انسان و نیمی اسب است اشاره رفته است تا ضرب المثلهایی چون این گوی و این هم میدان.

اما فرهنگ این بازی در مثلها و واژگان بختیاری هم جای پایی دارد و واژه ی ” گوی” علاوه بر اینکه به برخی اشیاء کروی گفته می شود چون ” گوی سر دسمال و مینا” که سابقن زیوری مدور و گرد بود و بر حاشیه دستمالها و روسری زنان می بستند تا این شعر میشکال جولان شاعر بختیاری عصر زندیه ” نخرده مالی جندی وش ونی بو / کو مُرده ای دیدی گویی به ورش بو ” ای کسی که از مال نخورده ات فقط به بوکشیدن بسنده می کنی آیا تا کنون دیده ای که مُرده ای گوی چوگانی را به فرا داشته باشد – و واژه ی “گوباز” در بختیاری که همان چوگان باز است و صفتی است که به شخصیتهایی که دارنده ی شگرد باشند و به توانند گوی حقیقت را به ربایند .

گوباز یا چوگان باز باید بتواند در هرفرصتی گوی را از رقیب خویش سواره در رباید وبا استناد به این واژه ی خاص بختیاری نشان از آن دارد که در دوره ای این ورزش در میان بختیاریان هم رواج داشته است. اما مشخص نشده است که در بختیاری تعداد آنها چند نفر بوده است چراکه در شاهنامه به دسته های هفت نفره اشاره رفته است و در قابوسنامه شش نفره که باید گوی را به انتها میدان ببرد و برندگی خود را با این کار نشان دهد این بازی پس از اینکه بخشهایی از هندوستان که سابقن از آن قلمرو ایران بود جدا شد و زادگاه این بازی هم بود از مرکزایران به سوی خاور ایران یعنی چین و سپس کشورهایی چون ژاپن رفت و رواج پیدا کرد و از آسیای جنوب شرقی به اروپا بویژه یونان طرفداران زیادی به آن روی آوردند و سپس به اروپا راه یافت و واژه پولو را برای چوگان برگزیدند.

جای سخن اینجاست پس از اینکه دولت ترکیه شخصیت و نام مولانا جلاالدین بلخی (مولوی ) را در یونسکو به نام خود ثبت نموده و با ترجمه ی آثارش از فارسی به دیگر زبانها ی دنیا، نشان داده که ملیت مولوی غیرایرانی است ومولوی را از آن ملیت خود دانسته، این راهکار موجب شد تا جمهوری آذربایجان جرات پیدا کند و شاعر ملی گرای ایرانی نظامی گنجوی را به نام خودش در یونسکو ثبت کند و اخیرن هم با برداشتن و تخریب کتیبه هایی قدیمی که اشعار نظامی بر روی آن نوشته شده بود از سقف و دیوارهای آرامگاه کنده شدند و بجایش کتیبه های مدرنی که به زبان ترکی نوشته شده چسبانده اند.

پس از ثبت تار ایرانی توسط این جمهوری ِ ایران ستیز، نوبت به چوگان ایران هم رسید که خداوندگاران ورزش ایران و هیات های ورزشی ایران نه گویی می بینند و نه چوگانی تا پا به میدانی بگذارند و شاید هم در عرصه دفاع از کیان فرهنگی خود کوچکترین قدمی حال برداشتن داشته باشند فقط و فقط بفکر درآمد زایی و گرفتن هدایای میلیاردی خود اند تا بازار معاملات ورزشی شان لطمه ای نبیند و شاید هم با این سفر رئیس جمهور به آمریکا خدشه ای به بازار پول پاروکردن امیران و شیوخ ورزش ما خدشه ای وارد هم نشود. آیا تا کنون چه اندیشه ای را این امیران ورزشی برای دفاع از چوگان هماندیشی کرده اند؟ با توجه به این تلاش پیگیر جمهوری آذربایجان در به ثبت درآوردن این بازی ورزشی ایرانی در یونسکو به رایزنی مشغول است. مسئولین ما در چه فکرند؟ و چه می خواهند بکنند؟
این گوی و این هم میدان اما به همان مثل لری پناه می آوریم:
” ایر همه دنیانه اَو بُوره یوننه خَو اِبَره “

چوگان ورزشی که به سرقت رفت!
آذربایجانی‌ها در دوازدهم آذر ماه یکهزارو سیصدو نودو دو شمسی تنها ورزش کاملاً ایرانی را به عنوان میراث ناملموس خود در هشتمین اجلاس سالیانه یونسکو ثبت کردند.از ایران محمدحسن طالبیان، مدیر دفتر تدوین پرونده‌های نامزدی ثبت جهانی ایران، یدالله پرمون رئیس مرکز منطقه ای میراث ناملموس یونسکو در ایران، محمد رضا مجیدی سفیر و نماینده دائم جمهوری اسلامی ایران در یونسکو و مرتضی رضوانفر معاون پژوهشی پژوهشگاه سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری برای دفاع از پرونده طب سنتی ایران و اعتراض به ثبت چوگان به نام آذربایجان در این اجلاس شرکت کردند اما در نهایت اجلاس به گونه ای پیش رفته که نماینده آذربایجان از کشورهای حاضر به واسطه آنکه مخالفتی با ثبت این بازی باستانی و ورزش امروزی به نام آذربایجان نداشته اند، تشکر کرد!

منبع:پژوهشکده

برچسب ها تاریخچه چوگان

نظرات (۰)
هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی

نمونه سوالات عمومی آزمون استخدامی فراگیر دستگاههای اجرایی با پاسخ تشریحی

بایگانی

پيوندها